Maak een Sky Quality Meter (SQM) van je iPhone






Lichtvervuiling is een groeiend probleem. Door het kunstmatige licht kun je de sterrenhemel in Nederland al bijna niet meer zien. De zoektocht naar steeds schaarser wordende, goede waarneemplek is dan ook steeds vaker een onderwerp dat wordt aangekaart tijdens bijeenkomsten op de sterrenwacht.

Sky Quality Meter

Uiteraard is de sterrenhemel die we op vakantie in zuid Frankrijk zien niet meer te vinden in Nederland. Dus wie graag vaker dan twee weken per jaar wil waarnemen, wil graag weten waar hij in de buurt terecht kan voor een donkere waarneemplek. Daarom worden lokaties door amateur-astronomen vaak beoordeeld en onderling aanbevolen.

Het beoordelen van de locatie op het oog is echter geen eenvoudige opgave. Niet iedereen heeft even goed zicht - en inzicht - om de luchtkwaliteit objectief te kunnen beoordelen aan de hand van de 'Naked Eye Limiting Magnitude' of NELM methode. Bij deze methode beoordeelt de waarnemer tot welke magnitude de sterren nog zichtbaar zijn met het blote oog en noemt dit de grensmagnitude.

Het zicht is echter afhankelijk van de kwaliteit van de ogen en daarmee per persoon verschillend. Het is bij deze methode dus onmogelijk een objectief oordeel te vellen over een waarneemlokatie. We zien daarom steeds vaker amateur-astronomen met een gestrekte arm naar de hemel wijzen met in hun hand een Sky Quality Meter (SQM). Het apparaat is uitgerust met een CCD en meet de helderheidswaarde van de hemel.

De gemeten waarde is de magnitude per vierkante boogseconde. Verschijnt er een getal van 18 dan is de hemel behoorlijk lichtvervuild en niet zo best. Vanaf 20 wordt het al een stuk beter en komt de Melkweg in zicht. Bij 21,0 zien we al een indrukwekkende sterrenhemel. Vanaf een bergtop in Chili kan de waarde oplopen tot 21,9 of zelfs 22,0.

Inmiddels is de SQM zo populair geworden, dat men wereldwijd al spreekt over "SQM-waarde". Een betere bekroning kun je je als fabrikant niet wensen! Een nadeel van de SQM is dat het een duur apparaat is. De eenvoudigste versie kost meer dan 100 euro.

iPhone als meetinstrument

Dark Sky Meter is een App die je helpt de nachtelijke hemel te meten. Veel goedkoper dan een Sky Quality Meter én je draagt bij aan het samenstellen van een kaart met SQM-gegevens uit alle hoeken van de wereld.

Je legt je hand op de camera een maakt een foto, vervolgens hou je de iPhone boven je hoofd en maakt een foto van de lucht. Uit het verschil in beide opnamen kan de app opmaken hoe helder of troebel de sterrenhemel boven je is. Het resultaat word weergegeven in de SQM-waarde en de daaruit voortvloeiende grensmagnitude.

Lichtvervuiling op de kaart

De gegevens die je via de Dark Sky Meter verzamelt worden gebruikt om een kaart samen te stellen. Daarop kan, in de betaalde versie van de app, worden ingezoomd en kunnen de gemeten SQM-waarden van alle gebruikers worden bekeken.

Om de resultaten betrouwbaar te maken, heeft de app wat slimmigheden ingebouwd om een goede duisternismeting te kunnen doen. De app rekent uit wanneer de maan teveel stoort – een volle maan doet dat behoorlijk – en kijkt ook hoe je het toestel houdt. Metingen die te ver af zijn van een telefoon die boven het hoofd wordt gehouden, worden afgekeurd.

Wat heb je nodig?

De App is ontwikkeld voor iPhone 4S en iPhone 5 en behaalt een nauwkeurigheid van 0,10 of beter (meetgebied van SQM 16 tot 21). Bij zeer donkere sterrenlucht (SQM tussen de 21,5 en 21,9) registreert de Dark Sky Meter een bruikbare hoeveelheid licht, maar worden de uitkomsten minder constant en zijn er fluctuaties van 0,25 in de plus of min. Neem je echter het gemiddelde van 5 metingen, dan is de waarde binnen de norm van 0,10. Niet gek voor een apparaat dat bedoeld is om te telefoneren! Helaas is de camerasensor van de iPhone 4 en de ipad niet gevoelig genoeg waardoor metingen beperkt zijn tot SQM 20.

Ook een gratis versie

Geheel gratis is DSM-Lite, een vereenvoudigde uitvoering voor het brede publiek. Beide apps zijn verkrijgbaar via de AppStore of via darkskymeter.com. De Pro-versie van Dark Sky Meter kost € 3,59. Slechts een fractie van de aanschafprijs van een officieel meetapparaat. Met de opbrengsten kan een krachtige database worden bekostigd voor het up- en downloaden van gegevens en het onderhouden en uitbouwen van de kaart.

Tevens bevat de betaalde app een aantal extra's; Schemerinfo (tijdstippen van zonsondergang tot zonsopkomst), Maaninfo (de hoeveelheid maanlicht), Hellingshoekmeter, een overzichtelijke 48-uurs voorspelling van de bewolking en een Wereldkaart. Op de kaart kan worden ingezoomd en de gemeten SQM-waarden van alle gebruikers worden bekeken. Kortom, een nuttige aanwinst voor iedere amateur astronoom.

Veel plezier met het speuren naar, en delen van, de optimale waarneemplek.