Startrails fotograferen



Startrails. Meestal wil je sterren zo rond mogelijk op de foto krijgen. En dat betekend niet te lange sluitertijden of met volgsystemen meebewegen. Maar het kan ook mooi zijn om juist die beweging vast te leggen als stersporen boven een nachtelijk landschap.

Wat we nodig hebben is een camera die handmatig kan scherpstellen en kan worden ingesteld op een lange sluitertijd. En we hebben een afstandsbediening nodig die je vooraf kunt programmeren of draadontspanner die je kan vergrendelen.
Een groothoeklens ligt het meest voor de hand maar 50 mm zou wellicht ook nog kunnen.

Een donkere lokatie
Sterren zijn het best zichtbaar op donkere plekken. Hoe donkerder je lokatie, hoe meer sterren je ziet en meer startrails je fotografeert. Hieronder volgen een aantal tips voor de instelling van je camera. Zorg ervoor dat je je camera in het donker kan bedienen.

Diafragma
Sommige professionele lenzen kun je volledig open zetten (laagste diafragma getal) om zoveel mogelijk licht te vangen. Veel lenzen presteren echter veel beter als ze 1 tot 2 stoppen worden 'geknepen'. Heb je een f2.8 lens, dat knijp je het diafragma met 1 stop naar f5.6. Heb je een 1.4 of 1.8 lens dan dan zet je hem dus op 2.8 om de sterren zo scherp mogelijk te kunnen vastleggen.

ISO
Kies een zo hoog mogelijke ISO-waarde, zonder dat een foto te licht wordt. Dankzij de hoge ISO-waarde krijg je veel sterren op de foto maar daarvoor moet de omgeving wel donker zijn. Als ik in de stad een foto van 30 seconden van de lucht maak met ISO1600 dan is de foto overbelicht en is er geen ster meer te zien. 
Ook je camera is wat betreft ISO een beperkende factor. Sommige camera's maken bij ISO1600 nog hele acceptabele plaatjes. Bij andere modellen zie je door de ruis de sterren niet meer en zul je dus naar 800 of lager moeten.

Sluitertijd
Afhankelijk van de lens worden de sterren bij een sluitertijd van langer dan 20 tot 30 seconden, korte streepjes in plaats van puntjes. Nu lijkt het misschien handig om je camera op Bulb te zetten, je afstandsbediening te vergrendelen en een puur uur af te wachten op het resultaat. En hoewel dit wel is wat ze vroeger met film deden, gaat dat in het digitale tijdperk niet werken.
Ten eerste zal de lichtvervuiling nu roet in het eten gaan gooien. Een foto die je een paar uur belicht gaat zelfs op ISO100 overbelichten. Ten tweede zal je beeldsensor bij lange sluitertijden opwarmen en daardoor meer ruis produceren.
We maken dus heel veel foto's van 20/30 seconden en combineren die later op de computer tot een startrail.

Scherpstellen
Dit is de grootste uitdaging. Net als bij landschapsfotografie wil je je focuspunt op oneindig hebben. Echter autofocus gaat je niet helpen in het donker. Zet daarom de focus op manual (schuifknop op de lens). En stel scherp met behulp van live view op een redelijk heldere ster. Als de ster scherp is zoom je in met live view om nog beter te kunnen scherp stellen.

Klaar? Dan niet meer aan de lens zitten en plaatjes schieten!

Eindelijk fotograferen
Maak eerst een testfoto die er goed uitziet. Is de testfoto gelukt, zijn de sterren goed zichtbaar en scherp? Dan kun je je afstandsbediening vergrendelen, of de opnamereeks van een programmeerbare afstandsbediening starten.
Maak gedurende minimaal een uur onafgebroken foto’s. Onafgebroken! 10 minuten pauze veroorzaakt gaten in je trails. (Zoals hieronder te zien is tijdens een test met speciaal astrofilter voor de lens)



Bogen of cirkels
Als je de techniek onder de knie hebt zul je zien dat sommige trails bogen en andere cirkels zijn.
Zelf vind ik de cirkels mooier en daarvoor moet je iets over de beweging van de sterren begrijpen.

Onze aarde draait rond zijn as. Daardoor lijken de sterren aan de hemel te bewegen. Kijk je naar het zuiden dan zie je dat de sterren net als de zon en de maan opkomen in het oosten en weer ondergaan in het westen.
Kijk je naar het noorden dan zie je rond de poolster in een gebied van sterren die nooit opkomen of ondergaan. Dit noemen we met een duur woord circumpolaire sterren. Een goed voorbeeld is het sterenbeeld de Grote Beer. Deze staat in Nederland altijd boven de horizon.

Dit komt omdat de poolster in het verlengde ligt van de denkbeeldige as waarom de aarde draait. Dat klinkt ingewikkeld maar word duidelijk als je de illustratie hiernaast bekijkt.

Wil je dus het middelpunt van de ster-rotatie in beeld hebben dan moet je de poolster in beeld zien te krijgen. De poolster vind je eenvoudig door de voorkant van het steelpannetje (Grote Beer) 5x te verlengen.





Stacken

Als je camera een paar uur beeld heeft verzameld word het tijd om al die beelden te combineren. Ik gebruik daarvoor Starstax die 'gewone' trails kan stacken of trails die van dun steeds dikker worden in comet mode. De software spreekt voor zich. Alle beelden inladen en stacken. Meer uileg en de download is te vinden op:

https://www.markus-enzweiler.de/software/software.html